Bere nortasunaren bila

Sergio Sánchez-Pando

Mario Salegik eskerrak emoteko egunean et xean egindako afarian ezagutu neban Inés. Salegi, hain zuzen be, euskal erbesteratu zaharra zan (hilda dago), eta New Yorken bizi zan. Gaur egun be, hamar urte igaro arren, neure buruari itaunt zen deut sat zelan ezarri genduan holako adiskidetasuna egun haretatik aurrera. Biok New Yorkera alde egindako bilbotarrak ginanez, eragin handia eukiko eban. Horrezaz gainera, biok aldi berean irit si ginan urira, ezagutu baino lehen urte bi igaro baziran be. Dana dala, gertaera horreek ez dira berez nahikoak zer jazo zan azalt zeko, are git xiago, oso isilak eta it xiak ginala kontuan hartuta. Ezelako zalant za barik, biok ahalegin it zela egin behar izan genduan, zeozerk ez et sit zen bult zatu ginduzan, hartu-emon iraunkorrak baizen luzeak garatukeran hainbat oztopo iminten dituan urian adiskidetasuna ezarteko eta horri eusteko.

Bigarren biderrez, 57. kaleko kafetegi baten alkartu ginan. Halanda be, ez dot zehat z-mehat z gogorat zen zer egin genduan bertan alkart zeko. Jakin badakit kafez betetako kikara banagaz mahaian jesarri eta berehala ahal danik eta era naturalenean eta nasaienean, esango neuke nik, hasi ginana geure esperient zia personalei buruz berba egiten. Arrat salde haretan bertan, gure arteko loturea ezarri zan mekanismo baten bitartez, eta, unadaren baten, mahaian jesarrita berbetan gengozan bitartean, ondo edo t xarto ent zundako “klika” egin eban. Ostean, barikua zanez eta azken orduan sarrerea doakoa zanez, MOMAra joan ginan erakusketak ikusten.

Hasikera-hasikeratik, oso deigarria iruditu jatan Inés margolaria zana jakitea. Edozelan be, are harrigarriagoa iruditu jatan helduaroan Bilbok eskeinitako ziurtasunak alde batera it xi zituana eta New Yorkera bizit zen joan zana jakitea, sasoi haretan ingelesez t xintik be esaten ez ekiala kontuan hartuta. Hasikera baten, argieginen ekimen duina iruditu jatan, baina, aldi berean, ausarta be bazan. Jakin badakit ez nazana horixe pent sau eban bakarra eta Inési bost axola eut sana nik edo beste bat zuek zer pent setan genduan. Kanpotik oso gat xa zan barruntetea zeinen ondo taiut zen ziran piezak bere buruan. Halanda be, oso gat xa egin jakon uriko bizimodura egokit zea.

Dana dala, hasikerako prozesu horretan (nik alkar ezagutu genduan neurrian baino ez neban prozesu horretako jazoera askoren barri euki), argi eta garbi geratu zan Inések erabagitasun handiz garat zen zituana ekint za guztiak. Erabagitasun hori, barriz, suizida izan eitekean bere mundutik kanpo epait zen ebenent zat, baina, aldi berean, oso-oso energia kut sagarria eta inspirat zailea be bazan artistearen munduan zelan edo halan sart zeko aukera eukienent zat. Orduan, arrazoi bat zuren ondorioz holakorik ez eukien personetan sorkunt za-emaria ant zemoteko eta izart zeko eukan gaitasun aparta nabarment zen zan. Halanda ze, Inés euren gidaria zan: pintura-klaseen bitartez gurata aukeratutakoa edo enpatiaren bitartez ezagututakoa. Izan be, bere erabagitasun handi-handia bizgarria zan segurtasun bako edo zalant zaz betetako beste artista bat zuent zat, beharbada berea ez beste diziplina bat zuk eukiezalako helburu. Horixe bera jazo jatan niri. Senez eta jakituriaz garat zen danean, igorlearent zat eta hart zailearent zat hain ezaugarri zoragarria, osoa danez, Inések horren inguruko zalant za sakonak euki zituan sarritan, zeregin horretan lar murgilduta egoala sentiduten eban bakot xean, bere lanari energiak kent zen eut sazala uste ebalako azken baten.

Holan, bada, Inésen benetako grabedade-gunera irit si gara, hau da, bere lanetara. Bere lanak, hainzuzen be, ez dira logika ebolutibo linealaren arabera garat zen, hau da, serieak ez dira aurrekoakaz modu natural eta harmoniat suan lot zen. Monokordeak edo ez hain monokordeak diran sekuent ziak ulert zeko hobeto prestauta nengoanez, erabat nahastauta it xi ninduan hasikeran. Izan be, it xuraz euren artean lotura handirik ez daukien zenbait ikuspegitatik aurre egiten deut so arazoari, eta, horretarako, era guztietako proposamenak eta teknikak erabilten ditu, gaietan sakondukeran baliogarriak eta eraginkorrak dirana egiaztatu gurean. Alde horretatik, Inésen pinturak zenbait frontetan aurrera egiten dauen armadea dakarst gogora. Halanda be, ez dabe inoiz helburu beraren mesedetan aldi berean aurrera egiten (bat lant zen dauenean, besteak gelditu egiten ei dira; dana dala, lortutako lorpenak be hart zen ditue kontuan, aurrera egin behar dabenean). Artisteak fronte bakot xean banat zen ditu indarrak, eta, alkarren segidan jaramon egiten deut senez, gero eta sakontasun handiagoa daukie. Hori dala eta, ikuspegi osoa eukikeran baino ez da ant zemoten fronteak alkarren elikagai dirala. Lan-metodo hori asmo handikoa da, eta, batez be, bi ezaugarritan oinarrituta dago: ausardian eta aldakortasunean.

Inésen lanak be metaketaren logikan oinarrituta dagoz, bide desbardinak lant zen ditualako errealidade berera iristeko. Bide bakot xak, gainera, ezagut za-modu bat eskeint zen dau berez, eta are balio handiagoa dauka, aurrekoak eskeinitako esperient ziagaz bat eginkeran. Halanda ze, osogarriak dirala esan leiteke. Holan, bada, serie bakot xa aurrekoagaz lotuta egongo lit zateke, baina ez da beharrezkoa lotura hori aurre-aurrekoagaz gertat zea, haren esperient zia elikagai badauka be. Esate baterako, 2004. urtetik 2006. urtera margotutako The Being´s Joy 18. seriearen jatorria The Psychoanalitic Meaning (1982-1985) 5. seriean bertan be topau geinke, bai eta The Flowers of Evil or Emptying the Content of the Mind 14. seriean eta The Trascendente of the Ego or Unifi cation 15. seriean be. Bestetik, Also I am… 16. serieak loturea dauka The World of Forms 13. serieagaz eta Analyzing the Limit Between Two Dot s - Mind Heartand Brain 11. serieagaz. Hori dala eta, lanak eten barik hazten dira zabaltasunari zein sakontasunari begira, eta ezagut zaren beraren mekanismoak errepliketan ditue, honako aztergai honeen gainean ikuspegi desbardinak (psikoanalisia, arrazoia, intuizinoa eta emozinoa) ezarten diran neurrian: andren arazoak, egoa, familia-arloko baldint zat zaileak eta konturatu barik geureganatutako eraginak, artistearen zeregina, buru-estimua eta onespenaren premia, gatazka larrien aurrean erakut sitako jarrerea eta erant zuna eta poderean oinarritutako hartuemonak.

Laburbat zeko, bere lanetan Inés bere nortasunaren bila dabilala esango neuke. Seguruenik, aspaldi hasi zan horren bila, t xikitan, gurasoek bizimodu barriaren bila Bilbora emigretea erabagi ebenean, hain zuzen be. Gainera, bilaketa hori indar handiz biziagotu zan, berrogei urteren ostean, garai haren aldean, erabat jakitun Bilbotik New Yorkera emigretako erabagia hartu ebanean, aurreko berrogei urteetan era batera edo bestera azaldutako gaiak indarbarrituta eta ikuspegi zabalagoaz landu gurean. Inésen erabagiak fruituak emon ditu, ant za, nire eret xiz adierazpen-maila handiena jadet si dauelako orain arte egindako azken seriean, hau da, The Being´s Joy 18. seriean. Adierazpen plastiko liluragarria baizen ulergarria da, eta, aurrekoen aldean, forma garbiagoak daukaz. Aldi berean, hipnotikoagoa da, eta ez dago edukia ezelan be ulert zerik. Bilaketak bere horretan iraun arren, gauzak bere onera etorri dirala esan leiteke, ziurbakotasunak desagertu egin dirala eta erreferent zia-puntuak agirikoagoak dirala. Izenburuak dinoanez, poztasunerako eta alaitasunerako arrazoiak dagoz. Inoiz baino gehiago, bidea eta ispilua da bere lana…

Sergio Sánchez-Pando
Escritor