Ezagutzaren bila

Xabier Sáenz de Gorbea

01
Amet s egiten dauen burrukalaria eta errealidadeagaz gogor behar egiten dauen idealistea da. Ez dau inoiz et sit zen. Mundua eratu dau eta hedatu egin dau. Grinea eta sentipena daukaz. Emozinoetan eten barik sakont zen dauen arren, baliabide plastikoen eta euren perzepzinoaren azterketa arrazionalean ahalegint zen da. Antinomiak egia bihurt zen ditu eta alkarren artean lot zen ditu. Gizakia naturea da, baina kultura gaindit zeko grinea, eraketa be bai. Inés Medina barrubarruko arimarant z abiat zen da, eraketa espiritualerantz proiektetan da eta errazoia sart zen dau, harant zago joateko eta esperient ziak alderat zeko. T xikitasunean eta handitasunean, alde handia dago, amaiera bako put zua dago. Guztia guztian dago. Argiaren edegierea eta espazioaren azalera zabala. Materiaren haut seztapena eta kolorearen amaiera bako zent zuna. Marra artezetik kurbara.Abstrakzinoa eta erreferent zia fi guratiboa.

Inguruabarrak inguruabar, artistearen burrukea eta ahalegina zelan edo halan garatu dira. Hement xe eta New Yorken. Babesleku berdetik eta asfaltozko oihanean zehar, zailtasunak topau ditu beti, baina banan-banan aurre egin deut se. Horretarako, nahikoa izan da indarbarrit zea, at seden hart zea, irribarre egitea eta malko asko ostent zea. Alaba bi hazi ditu, eta berak eratutako plastikearen aurrerapenak erabateko at zera begirakoan eskeint zen dira. Ezagut zarako bideak eten barik itaunt zen deut so bere buruari.

Hutsaltasuna, lehenengo burutazinoa edo eskandalua modan dagozanez, harrigarria da zeinen sendoak diran bere sinismenak. Eteten ez dan ikerketa eta adierazkortasunaren mugaraino eta lengoaiaren tolesduretaraino bideratutako indarren hedapena. Serieka behar egiten dau eta topaketak zein azterketak alkart zen ditu, hirurogeta hamarreko hamarkadearen amaieratik gaurdaino. Bere adimen-ahalmena it zela da, bai eta indarbarrit zeko eta erraztasuna albo batera ixteko behar ikaragarria be. Etenak egin arte aztertu eta berrikusi egin dau. Artea eta bizit za barru-barrutik datoz gogora, eta, hustukeran, hausnart zeko eta lengoaiara eroateko biztugarria sort zen da. Asko eta asko irakurten dau, eta egileak berak zehat z-mehat z aztertu ditu urrats guztiak.Emoit zea izugarria, konszientea, sentikorra eta iraunkorra da. Berben eta irudien eraikina. Mart xan dagoan lana.

02
Hirurogeta hamarreko hamarkadearen amaieran, Bilboko Arte Ederretako Fakultadean ikasi eban. Andra bakarrenetakoa zan, artistak izan gura eben gizon askoren artean. Hori dala eta, are gat xagoa zan dana. Promozinoko ikaskide gazte bat zuek berehala lortu eben onespena, euren prestakunt za-zikloa amaitu barik be. Horra hor Txomin Badiola, Juan Luis Moraza, Darío Urzay, José Chavete edo Jesús Mari Lazkano egile aitatuak. Ostean, gainera, unibersidadeko bertako irakasle nabarmenak izan ziran, bera be bai. Talde osoak baterako erakusketa egin eban, eta historia egin eben. Promozino garrant zit sua zan. Horreez gainera, Marisa Fernández, Iñaki Zaldumbide edo Elena Mendizabal… be baegozan bertan.

Unada horretan, Inés Medinak bere alaba biak eukazan. Zorit xarren aurrean, burrukalaria eta setat sua zan. Akademia edegi eban, artea sentiduteko eta aztert zeko modua jakitera emoteko asmotan, eta Arte Ederretako Fakultadean euren prestakunt za-zikloa amait zen eben egile gazteetan proiektetan zituan bere proposamenak. Mundua ulertu gura ebanez eta bere burua sakonago ezagutu gura ebanez, azterketan murgildu zan.

Hasieran (1978-1979), espresionistea izan zan. Ondoren, ikerketa abstraktura hurreratu zan. Lengoaia plastikoaren inguruko konzient zia hartu ebanean, zehazteko orduan bere teknikea behar dauen beharrerantz abiatu zan. Kolorearen portaerea eta zent zuna aztertu gura zituan. Horretarako, pigmentu-haut sa erabili eban ezelako zalant za barik. Aldi berean, Anish Kapoorrek be garatu eban zeregin hori. Artista hindua materia erabilten hasi zan, bere bolumen zeramikoak estalt zeko baliabide hauskor moduan. Bien bitartean, Inés Medinak mugaraino eroan eban tonu kromatikoaren ezaugarri fi sikoa bera.

Azal-azaleko sensibilidadea eukan, eta idat zi eta idat zi egin behar eban. Olerkarit zaren sasoia zan. Era berean, marrazkiak eta esperient ziak be baterat zen zituan liburuetan. Gauzen bila joan behar zan eta ezin eban lotu bako hari-musturrik it xi. Eten barik egin eta desegin behar zituan korapiloak. Zent zumen guztiak askatu egiten ziran. Laster, espazialtasunera heldu zan. Mihiseak mugak baeukazan be, gainditu egin zituan. Formak era harrigarrian araztu ziranez, grabedade fl otagarriaren sensazinoa sortu zan, eta bere irrikea inguruko lurraldera zabaldu zan, argi-kut xea izango balit z lez.

Euspen plastikoak erabateko arazketaren lurraldera eroan eban. Oteizaren hut sunea eta Malevichen lurraldea jarraipenerako akuluak dira, beste fase bat zuei ekiten segiduteko geratutako errastua.

Ostean, hiru dimensinotasuna agertu zan. Horretarako, at zealdearen eta aurrealdearen arteko eztabaida dialektikoa suspertu eban, eta oso forma geometriko zehat zen bidez ebagi eban euskarria. Holan, bada, ikuspegiari buruzko hausnarketa bult zatu eban, margolanari itaundu eut san eta beste aldea pent setako aukerea eskeini eban. Oihala ia-ia gordinik it xi eikean, eta, aldi berean, pinturea zehaztasunez emon eikean barruko aldean, bihorkada nasaiak eta gardentasun harmoniat suak sort zeko. Dan-dana adierazkorra da, git xiago gehiago dan tolesturan be bai. Edozein aukeraketa esangurat sua da. Oinarri materialean it xitakoa, zelan egin eta ze prozedurearen bidez egin ez eze, oihal zehat z baten erabilerea be bai, granuladua, harien bilbea, mihisearen lodierea eta horma-ezaugarria azalt zeko asmotan. Ezaugarri hori, hain zuzen be, hirurogeta hamarreko hamarkadako minimalismoen ondorioa zan. Berrikuspen hori abangoardia historikoen eta euskal eskulturagileen neoabangoardien deriba espazialistei erant si behar jake.

Benetako espaziorako jauzia emon eban zeozelan, baina irmotasun handiagoz osotu zan leku osoa bete ebanean eta oraindino terminoa erabilten ez zan unadan instalazinoak sortu zituanean. Giro horreetan, kolore aseen pintureari urre-koloreko sokak erant si eut sazan, eta zolitasunez zeharkako aitamenezkoa zan moduan bete eban ingurunea. Prozesu horren ondorioz, muturreko eta erabateko konzient ziara irit si zanez, arkitekturan pent sau behar izan eban. Benetako espazioan dagozan eskultura birtualak ziran, egilearen esanetan (1981-83). Beret zat, hiru plano ziran interesgarriak: barruko eta kanpoko espazioen ezagut za, barruko espazioaren hustuketa eta kanpoko espazioen okupazinoa denpora zehat zetan.

1982. urtetik, it xuratik harant zago joan gura izan ebanez, psikoanalisira jo eban. Apurka-apurka, bere lana nozino eta operadore plastiko barrien bitartez aberastu zan. Garai gogorra zan. Ukoen eta asmo barrien sasoia. Fenix hegaztiaren ant zera, barriro agertu eta eten barik marrazten hasi zan. Egunero, ezelako eten barik. Adimenaren eta sensibilidadearen egoerak arintasunez biderat zeko erea. Erronka gehiago. Inplikazino asko eta etorteko egoanaren abenturea. Horren ondorioz, barruratu eta babestu egiten eban lana sortu eban, eta, aldi berean, edegi eta hazi egiten zan. Materia ezagutu eban, gorput zaren preminatik ohiko teknika piktorikoak erabilten hasi zan (tenperak eta oliopinturak). Sorkunt zen eta heldutasunaren garaia. Nozinoak daukaz berbabide; esate baterako, “energia garbia” eta banaketa plastikoaren konzeptua”. Ordenagailuz egindako lan plastikoaren jatorria izan zan. Gai hori, hain zuzen be, doktoret zako tesian jorratu eban, eta, holan, bada, hamabi urteko ahalegin gogorrari emon eustan hasierea. Serieetan banatu eban, eta honako izen honeek imini eut sezan: “Irudi potenziala”, “Tensino dinamikoa pinturan”, “Mugak eta produktuak” eta “Abioa edo Andren liberazino emozionala”. Hona hemen euren atalak: “Aireportua”, “Erakundeak”, “Errua”, “Ortogonaltasun bikot xa” eta “dimensinotasun ugaria”.

“Irudi potenziala” seriean (1983-1991), egiturazko proposamen neoplastikoak erabili zituan, eta, baliabideak aurreztu gurean, barruko zenbait dimensino bult zat zen ahalegindu zan. Prozesu horretan, geometriaren erredukzionismoari emon gura eut san zentzuna.

“Mugak eta produktuak” molt soa (1991- 1992) edo “Arimearen eraketa” seriea New Yorkera egindako lehenengo bidaiaren eraginpean egoan. Pintura zuri-balt zak makina elektronikoaren beharrean eukan eragina eta alderant ziz. Aurrerant zean, hiru dimensinotasun garbiaren eraketa ez zan entelekia hut sa izan, eta zehaztasuna zein sentipena partekatu zituan apurkaapurka.“Lentea” lanari esker, patterna topau eban, eta, horri esker, aldagai ugari egin ahal izan zituan.

Larogeta hamarreko hamarkadan, serie gehiago egin zituan: “Neurri hut setik emozinora” (1992-1993),“Abioa edo Andren liberazino emozionala” (1992-1995),“Nongotasuna, aldea eta Energia garbia” (1996-1999),“Puntuak” (1996-1999) eta “Puntu biren arteko mugak aztertzen. Bihot za, adimena eta burmuina” (1998-2000). Garai horretan, azterketa zorrot zak egin zituan andren berrespenaren sorrereari eta hasiereari buruz. 1995. urtetik, New Yorken bizi zan, eta ordenagailua tresna eraginkorra zan, planoa atomizetako eta energia planoan bertan husteko.

03
Mende barrian, Inés Medinak bere lana berret si eban, eta lanetan gehiago inplikau behar zala sentidu eban. “Zolitasunaren mundua” (2000-2001) serieko lanak dualak dira. Irudietan, zati anatomikoak eta andren munduari buruzko erreferent ziak azalt zen dira. Faktura leuneko eta zolitasunez betetako lanak dira. Gardentasunak eta pint zeladearen urrat s sentikorrak dagoz paperaren eta mihisearen gainean. Hut sarteak, bulbak, lorak, ezpan-errastuak eta era guztietako obaloak sortu zituan. Ostean, energia garbia eta hedat zen dan kolorea. Modu bat zuek Esteban Vicente eta Mark Rothko dakarskuez gogora. Koloreen buztarketak ikusizko estimuluak sort zen ditu, koadroa garrant ziz eta hunkiberatasunez beteteko.

“Formen mundua” (2001) seriean, lan unitarioa eskeini eban. Konposizino bera egin eta ordenagailuan garatu eban. Kosmogonia espaziala sortu eban forma nagusiaren inguruan. Zenbait transizino kromatikoz inguratutako osogaia dala esan leiteke. Argi-distira it sugarriaren bitartez, irudiaren eta at zealdearen arteko alde handiak sort zen zituan, gori egoan zeozeren kontrargia erat zeko. Koloreak eta formak aldat zen dituan ugartet xu distirat sua.

2000. urtetik 2004. urtera, izenburu poetikodun pieza bat zuk egin zituan: “Gaizkiaren lorak”. Horren bidez, modernotasunaren aitetako bat Charles Baudelaireren liburuaren aitamena egin gura eban. Lanek eten barik aldat zen ziran irudiak egiteko aukerea eskeint zen eben. Lan bat zuk oso enigmatikoak ziran; eta beste bat zuk, zuzenagoak eta fi guratiboagoak. Paletea ilundu egin zan, eta oihart zunak dramatikoagoak ziran. At zeko aldeetan, koskadun formak, zint zur sakonak ant zemoten ziran. Bolumen ahurrak eta ganbilak gauzat zen zituan. Marrazkiak muga zehat zak eukazan, koloreei eusten eut sen eta sensazino konstruktiboagoa emoten eut san irudiari. Mugak zehaztu zituan, ert zak sortu zituan, banaketak nabaritu zituan eta zabalkunt za anatomikoak egin zituan.

Lanen tamainua handitu egin zan “Egoaren garrant zia” seriean (2000-2004). Andratasunaren nozinoak hartu-emonak, agerpenak eta berrikuspenak inposatu zituan. Sexualidadea eta oldarkortasuna. Abstrakzino sinbolikoa. Perzeptualtasunetik harant zago joan zan, ant xinako egokit zapenen aldarrikapenetan eta defensetan amildu zan.

Oroitzapenak eta zirrareak kristalizazino-gunea eratu eben “Neu be banaz” seriean (2004). Izan garana be bagara. Beret zat enpatikoak diran lekuetan eta beragaz bat datozan lekuetan, personeak sensazinoak berreskurat zenditu. Euskal Herriko natura hezera it zuli zanean, umezarora it zuli zan. Oso egoera sentikor berezian, maitetutako lekuen irudi digitalak erabili zituan, eta izerdidura sentikor hut s bihurtu zituan. Lehenengo irudietan, zer leku dan dakigu oraindino, baina emozinoetara makurt zen hasita dago. Koloreak aldatu egiten dira, eta landaret za kolore ugaridun puntuen alfonbra polikromoa da. Landaret za abegit sua. Halanda be, Inés Medina ez zan gelditu, saiakunt zan egin
eban aurrera eta ezagutu eitekeana deskonposetan hasi zan, hurrentasun-lotura beroa baizen biguna galdu barik. Prozesuaren amaieran, gorentasuna lort zen da, erreten doazen bat-bateko argiak balira lez. Ezelako lodiera barik, inmaterialtasunera helt zen gara. Beret zat, Arant zazuko basoa distirea, barruko dardarea eta denpora bako ondoizatea erdiesteko abiapuntua izan zan. Naturearen eta konzient ziaren arteko, kanpoaldearen eta barrualdearen arteko identifi kazino isomorfi koa. Hartu-emonaren jarraipena.

“Puntua dimensinoak gaindit zen” (2004) seriean, koadro bakar bat egin eban. Puntua erabili eban, harik eta bereizgarritasun gramatikala egoera barrira eroateko moduko garapenak ezarri arte. Araketa horri esker, mundu hedakorra eratu eban, eta, igelt seruen ant zera, adreilurik adreilu egin eban.

“Izakiaren poza” (2004-2006) seriean, andren mundua jorratu eban. Bere asmoa ez zan estrategia zaratat suak eskeint zea, berari buruzko azterketa irazkorra egitea baino. Dramea, pathosa, egoan, baina ariketa poetikoagoak eta gainbeherakoagoak be bai. Azken lanak ziurbakotasunez beteta dagoz. Figurazinoaren eta abstrakzinoaren arteko moldeek zent zunik ez daukienez, behin eta barriro hausten dira. Artistea askatasun eta ausardia osoz mobiduten da. Inplikazino handiko unada sut sua da. Bidaien batuketa. Fluxu bat zuen prozesua. Obsesinoen erronkea. Adierazpenen bat-bateko agerpena. Afektuen argia eta erronken mugak. Eten bako osotasuna. Amatetan ez danaren eta bilat zen danaren sugarra. Koadroagaz egindako buztarketa. Nork bere buruagaz daukan hartuemon irazkorrena. Naturearen besarkadea eta put zu sakonenen araketa. Egarria. Igesaren arnasea eta ezinbesteko nahaste-borrastea. Onarpena. Biderkat zen dan irisa. Arnasearen babeslekua. Pinturearen eta anatomiaren arteko lotunea. Sorkunt za-bide personalaren inguruko konzient zia hart zeko prozesua. Mart xan dagoan energia.

Xabier Sáenz de Gorbea
Crítico de arte